Panthenol (Provitamin B5): Dưỡng ẩm, hỗ trợ làm dịu và hàng rào bảo vệ da
INCI: Panthenol
Phân loại: Chất giữ ẩm / Thành phần điều hòa da
Keyword: Panthenol, Provitamin B5, D-Panthenol, Dexpanthenol, Vitamin B5, dưỡng ẩm, làm dịu da, hàng rào bảo vệ da, TEWL
Lợi ích nổi bật: Dưỡng ẩm – Hỗ trợ hàng rào bảo vệ da – Hỗ trợ làm dịu
1. Giới thiệu
Panthenol là dẫn xuất alcohol của Pantothenic Acid – Vitamin B5, vì vậy thường được gọi là Provitamin B5.
Về mặt hóa học, Panthenol không hoàn toàn đồng nghĩa với Vitamin B5, Pantothenic Acid là Vitamin B5, trong khi Panthenol là dạng tiền chất có thể được chuyển hóa thành Pantothenic Acid trong cơ thể
Theo Cosmetic Ingredient Review – CIR, Panthenol được sử dụng trong mỹ phẩm với các chức năng chính như:
Trong mỹ phẩm, Panthenol được quan tâm chủ yếu nhờ ba nhóm lợi ích:
Nhờ đó, Panthenol thường được ứng dụng trong các công thức chăm sóc da khô, thiếu ẩm hoặc cần duy trì trạng thái da dễ chịu.
2. Công dụng trong chăm sóc da
2.1. Dưỡng ẩm và giúp da duy trì cảm giác mềm mại
Một trong những vai trò rõ nhất của Panthenol trong mỹ phẩm là humectant – chất giữ ẩm.
Humectant có khả năng tương tác với nước,Panthenol góp phần duy trì độ ẩm giúp lớp sừng duy trì trạng thái đủ ẩm, từ đó hỗ trợ cải thiện cảm giác mềm mại và hạn chế biểu hiện khô ráp, thiếu ẩm bề mặt da.
Khi da thiếu ẩm, người sử dụng có thể có các cảm giác:
Các nghiên cứu trên người cho thấy rằng việc sử dụng Dexpanthenol ngoài da có thể giúp tăng độ ẩm lớp sừng và giảm TEWL (Transepidermal Water Loss) – lượng nước mất qua biểu bì trong những điều kiện nghiên cứu cụ thể [4] (Gehring W., Gloor M. -2000)
Một nghiên cứu khác khảo sát trên các công thức chứa 0,5%, 1% và 5% Panthenol cũng ghi nhận sự cải thiện ở một số chỉ số liên quan đến mất nước qua biểu bì, trong đó hiệu quả giảm TEWL phụ thuộc vào nồng độ, thời gian sử dụng và điều kiện nghiên cứu.
[5] (Camargo F.B. Jr. et al -2011)
Những kết quả nghiên cứu trên cho thấy rằng Panthenol có tiềm năng hỗ trợ duy trì độ ẩm cho da. Tuy nhiên, kết quả của một công thức nghiên cứu không mặc nhiên áp dụng cho mọi sản phẩm chứa Panthenol.
Có thể tóm gọn là:
Panthenol hỗ trợ dưỡng ẩm, giúp da duy trì trạng thái mềm mại và hạn chế cảm giác khô căng do thiếu ẩm.
Hàng rào bảo vệ da nằm chủ yếu tại lớp sừng, đóng vai trò hạn chế thất thoát nước qua biểu bì và giúp bảo vệ da trước các tác động từ môi trường.
Khi chức năng hàng rào da bị ảnh hưởng, da có thể:
Các nghiên cứu trên Dexpanthenol cho thấy thành phần này không chỉ liên quan đến độ ẩm, mà còn có thể tiềm năng hỗ trợ chức năng hàng rào bảo vệ da.
Trong một nghiên cứu [6] Proksch và cộng sự (2009), một công thức kem chứa Dexpanthenol được đánh giá khi sử dụng SLS – Sodium Lauryl Sulfate để tạo mô hình kích ứng. So với vùng da không điều trị hoặc chỉ sử dụng công thức nền, công thức có chứa Dexpanthenol cho thấy sự cải thiện độ ẩm lớp sừng và quá trình phục hồi chức năng hàng rào, độ thô ráp, mức độ đỏ da cũng giảm đáng kể so với công thức nền.
Các nghiên cứu khác trên công thức Emollient chứa Panthenol cũng ghi nhận sự cải thiện về:
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng giữa kết quả nghiên cứu trên Panthenol hoặc các thành phẩm cụ thể với hiệu quả của một sản phẩm mỹ phẩm khác. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào toàn bộ công thức, nồng dộ sử dụng, dạng nguyên liệu và điều kiện sử dụng.
Vì vậy, không nên suy luận rằng mọi sản phẩm chỉ cần có Panthenol đều mang lại hiệu quả giống nhau.
Trong mỹ phẩm, có thể diễn giải vai trò tiềm năng của Panthenol theo hướng:
Hỗ trợ duy trì độ ẩm – Hỗ trợ chức năng hàng rào bảo vệ da – Góp phần giúp da duy trì trạng thái mềm mại, dễ chịu.
2.3. Hỗ trợ làm dịu da
Panthenol cũng được nghiên cứu trong các mô hình da chịu tác động bởi chất gây kích ứng.
Trong nghiên cứu trên da [6] Proksch và cộng sự (2009), được gây kích ứng bằng SLS, công thức chứa Dexpanthenol không chỉ hỗ trợ độ ẩm và hàng rào bảo vệ da mà còn ghi nhận giảm biểu hiện đỏ da so với công thức nền.
Các tổng quan khoa học về Dexpanthenol sử dụng ngoài da cũng ghi nhận thành phần này có tiềm năng hỗ trợ:
Trong mỹ phẩm, có thể diễn giải phù hợp là:
Panthenol góp phần hỗ trợ làm dịu và duy trì độ ẩm và giúp cho làn da khô, căng hoặc chịu tác động từ môi trường cảm thấy dể chịu hơn.
Cần hiểu đúng:
Hỗ trợ làm dịu da không đồng nghĩa với điều trị viêm, chữa tổn thương hoặc làm lành vết thương.
Các công dụng mang tính điều trị không nên được suy luận trực tiếp từ dữ liệu nghiên cứu về Panthenol để áp dụng cho một sản phẩm mỹ phẩm nếu chưa có cơ sở pháp lý và dữ liệu thành phẩm phù hợp.
3. Ứng dụng trong mỹ phẩm
Nhờ khả năng giữ ẩm và điều hòa da, Panthenol được ứng dụng rộng rãi trong nhiều dạng sản phẩm chăm sóc cá nhân.
Trong chăm sóc da, Panthenol có thể được ứng dụng trong:
Ngoài skincare, Panthenol và các dẫn xuất liên quan còn được sử dụng với vai trò hair-conditioning – điều hòa tóc trong các sản phẩm chăm sóc tóc.
Trong công thức skincare, Panthenol có thể được phối hợp với:
Việc phối hợp nhiều thành phần giúp xây dựng công thức theo hướng cân bằng và toàn diện hơn, thay vì phụ thuộc vào một hoạt chất duy nhất.
Có thể tóm gọn vai trò của Panthenol trong công thức chăm sóc da bằng ba định hướng:
Dưỡng ẩm – Hỗ trợ hàng rào bảo vệ da– Hỗ trợ làm dịu
4. Điều cần hiểu đúng về Panthenol
4.1. Panthenol không hoàn toàn đồng nghĩa với Vitamin B5
Trong truyền thông mỹ phẩm, Panthenol thường được gọi ngắn gọn là Vitamin B5.
Tuy nhiên, về mặt hóa học:
Pantothenic Acid: Vitamin B5
trong khi:
Panthenol: dẫn xuất alcohol, thường được gọi là Provitamin B5
Dexpanthenol: Đồng phân D của Panthenol – có thể được chuyển hóa thành Pantothenic Acid trong cơ thể
Panthenol cũng có thể tồn tại ở dạng đồng phân D, đồng phân L, hoặc hỗn hợp D/L. Vì vậy, khi đánh giá bằng chứng khoa học, cần xem xét dạng nguyên liệu được nghiên cứu thay vì mặc nhiên áp dụng kết quả của Dexpanthenol cho mọi nguyên liệu Panthenol.
Vì vậy, trên website nên ưu tiên cách gọi:
“Panthenol – Provitamin B5” để đảm bảo tính chính xác thuật ngữ thay vì mô tả Panthenol đơn giản là “Vitamin B5”.
4.2. Nồng độ cao hơn không mặc nhiên đồng nghĩa hiệu quả hơn
Panthenol đã được nghiên cứu ở nhiều nồng độ khác nhau trong các hệ công thức khác nhau
Một số nghiên cứu khảo sát công thức chứa 0,5%, 1% và 5% Panthenol [5], trong khi những nghiên cứu khác sử dụng các hệ công thức và nồng độ khác.
Điều này không có nghĩa tồn tại một nồng độ Panthenol tối ưu chung cho mọi mỹ phẩm.
Hiệu quả của Panthenol trong thành phẩm thực tế còn phụ thuộc vào:
Vì vậy:
Không nên đánh giá chất lượng hoặc hiệu quả của sản phẩm chỉ dựa vào tỷ lệ % Panthenol được công bố.
4.3. Dịu nhẹ không đồng nghĩa với không thể gây phản ứng
CIR đánh giá Panthenol, Pantothenic Acid và các dẫn xuất được xem xét là an toàn trong điều kiện và nồng độ sử dụng mỹ phẩm được đánh giá trong báo cáo.
Panthenol nhìn chung có khả năng dung nạp tốt.
Tuy nhiên, các trường hợp viêm da tiếp xúc dị ứng với Panthenol vẫn được ghi nhận, dù không phổ biến.
Do đó:
“Dịu nhẹ” không đồng nghĩa với “100% không thể gây phản ứng ở bất kỳ ai”.
Khả năng dung nạp của một sản phẩm cần được xem xét trong bối cảnh toàn bộ công thức, thay vì chỉ dựa vào một thành phần riêng lẻ.
5. Kết luận
Panthenol – Provitamin B5 là thành phần được sử dụng phổ biến trong mỹ phẩm với vai trò chất giữ ẩm (humectant) và thành phần điều hòa da (skin-conditioning agent).
Các nghiên cứu trên Panthenol/Dexpanthenol, cung cấp cơ sở khoa học cho thấy thành phần này nổi bật theo ba hướng:
Dưỡng ẩm – Hỗ trợ hàng rào bảo vệ da – Hỗ trợ làm dịu da
Panthenol đặc biệt phù hợp với các công thức hướng đến chăm sóc làn da khô, thiếu ẩm hoặc cần duy trì chức năng hàng rào bảo vệ da.
Tuy nhiên, hiệu quả của sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào việc “có Panthenol” hoặc tỷ lệ sử dụng Panthenol, mà còn liên quan đến dạng nguyên liệu, hệ nền, các thành phần phối hợp và toàn bộ thiết kế công thức.
Do đó, khi xây dựng nội dung khoa học và truyền thông mỹ phẩm, cần phân biệt rõ bằng chứng về thành phần, kết quả nghiên cứu trên công thức và hiệu quả đã được chứng minh của thành phẩm.
6. Tài liệu tham khảo
1. Trường Đại học Dược Hà Nội. Chương trình chi tiết đào tạo Dược sĩ, học phần Mỹ phẩm (Cosmetics). Bộ môn Bào chế, 2020. Trang tham khảo: p. 5 – Dexpanthenol được liệt kê trong danh mục nguyên liệu, hóa chất phục vụ học phần thực hành Mỹ phẩm. Mục đích sử dụng nguồn: bổ trợ bối cảnh ứng dụng Dexpanthenol trong đào tạo bào chế mỹ phẩm tại Việt Nam; không dùng chứng minh hiệu quả lâm sàng của Panthenol.
2. Scott L.N. et al. Safety Assessment of Panthenol, Pantothenic Acid, and Derivatives as Used in Cosmetics. International Journal of Toxicology, 2022, 41(Suppl.3), 77S–128S. Nội dung tham khảo: Panthenol là dẫn xuất alcohol của Pantothenic Acid; chức năng skin-conditioning agent, humectant, solvent; đánh giá an toàn trong mỹ phẩm.
3. Cosmetic Ingredient Review. Safety Assessment of Panthenol, Pantothenic Acid, and Derivatives as Used in Cosmetics. Final Report, 09/03/2018. Trang tham khảo: pp. 1–2 – chức năng mỹ phẩm, mối quan hệ giữa Panthenol và Pantothenic Acid, kết luận đánh giá an toàn.
4. Gehring W., Gloor M. Effect of topically applied dexpanthenol on epidermal barrier function and stratum corneum hydration. Results of a human in vivo study. Arzneimittelforschung, 2000, 50(7), 659–663. Nội dung tham khảo: độ ẩm lớp sừng, TEWL và chức năng hàng rào da sau sử dụng Dexpanthenol.
5. Camargo F.B. Jr. et al. Skin moisturizing effects of panthenol-based formulations. Journal of Cosmetic Science, 2011. Nội dung tham khảo: công thức chứa 0,5%, 1% và 5% Panthenol, độ ẩm da và TEWL sau quá trình sử dụng.
6. Proksch E. et al. Dexpanthenol enhances skin barrier repair and reduces inflammation after sodium lauryl sulphate-induced irritation. Journal of Dermatological Treatment, 2009. Nội dung tham khảo: hàng rào bảo vệ da, độ ẩm lớp sừng, độ thô ráp và biểu hiện đỏ da trong mô hình kích ứng SLS.
7. Stettler H. et al. A new topical panthenol-containing emollient: Results from two randomized controlled studies assessing its skin moisturization and barrier restoration potential, and the effect on skin microflora. Journal of Dermatological Treatment, 2017, 28(2), 173–180. Nội dung tham khảo: TEWL, độ ẩm lớp sừng, tổ chức lipid và hàng rào bảo vệ da.
8. Proksch E. et al. Topical use of dexpanthenol: a 70th anniversary article. Journal of Dermatological Treatment, 2017. Nội dung tham khảo: tổng quan bằng chứng về dưỡng ẩm, hàng rào bảo vệ và các cơ chế được nghiên cứu của Dexpanthenol ngoài da.
9. Weber B., Hylwa S. Panthenol Allergic Contact Dermatitis: Sources of Exposure, Reported Cases, and a Call for More Frequent Testing. Dermatitis, 2025, 36(4). Nội dung tham khảo: các trường hợp và dữ liệu liên quan đến dị ứng tiếp xúc với Panthenol; sử dụng cho phần “Điều cần hiểu đúng”, không nhằm phủ nhận mức độ dung nạp tốt nói chung của thành phần.
▶ Sản phẩm có chứa thành phần Panthenol:
AurABERA Essence InvisiblePower Intimate Care Foam
MEN'S ABERA Essence Control Facial Cleanser
MEN'S ABERA Active Sport Clean Body Wash
